Cách chỉnh ty cần đàn guitar là kỹ năng nên biết của bất kỳ ai chơi đàn lâu dài. Khi cần đàn bị cong quá mức, đàn sẽ bị rè dây, cao dây hoặc nặng tay, dù dây và các bộ phận khác vẫn còn tốt. Chỉ cần vặn ty đúng hướng, đúng mức, bạn có thể đưa cây đàn về trạng thái dễ chơi chỉ trong vài phút. Bài viết này hướng dẫn từng bước cách nhận biết, kiểm tra và chỉnh ty cần an toàn tại nhà, kèm những trường hợp bạn nên nhờ thợ thay vì tự làm.
1. Ty cần đàn guitar là gì và có tác dụng gì?
Ty cần (còn gọi là ty chỉnh cần, thanh truss rod) là một thanh kim loại nằm bên trong cần đàn. Khi bạn lên dây, tổng lực căng của sáu sợi dây kéo cần đàn cong về phía trước. Ty cần tạo ra lực đối lập để giữ cần đàn ở độ cong phù hợp. Vặn ty cần sẽ làm cần đàn thẳng hơn hoặc cong hơn một chút, từ đó thay đổi khoảng cách giữa dây và các phím đàn.
Độ cong nhẹ này gọi là độ võng của cần (relief). Một cần đàn lý tưởng không thẳng tuyệt đối, mà võng rất nhẹ để dây có chỗ rung mà không chạm vào phím. Nếu bạn chưa có đàn có ty chỉnh, hãy xem thêm bài cách chọn guitar cho người mới để biết nên ưu tiên những tiêu chí nào.
Loại 1: Đàn có lỗ chỉnh ty cần ở đầu đàn
Đây là kiểu phổ biến trên nhiều đàn guitar. Đầu ty cần nằm ở đầu đàn, nơi gắn khóa chỉnh dây, và thường được che bằng một nắp nhỏ. Bạn tháo nắp này ra là thấy đầu ty để đưa cờ lê hoặc lục giác vào vặn.

Loại 2: Đàn có lỗ chỉnh ty cần ở miệng lỗ thoát âm
Ở kiểu thứ hai, đầu ty cần được đặt ở miệng lỗ thoát âm, phía gần cần đàn, như trong ảnh dưới đây. Với kiểu này, bạn thao tác ngay ở lỗ thoát âm thay vì ở đầu đàn. Hãy dùng đèn soi vào lỗ thoát âm để nhìn rõ đầu ty, sau đó đưa cờ lê hoặc lục giác đúng cỡ vào để vặn.

Mỗi hãng, mỗi dòng đàn đặt ty cần theo một kiểu. Nếu không chắc cây đàn của mình thuộc loại nào, hãy xem hướng dẫn của hãng hoặc hỏi cửa hàng trước khi vặn.
2. Dấu hiệu đàn cần chỉnh ty cần
Trước khi vặn bất cứ thứ gì, hãy xác định xem vấn đề có đúng là do cần đàn hay không. Hai tình huống thường gặp nhất:
- Cần quá võng (cong về phía trước): dây cao so với phím ở giữa cần, bấm nặng tay, càng lên các phím cao càng khó chơi. Thường cần siết ty để cần thẳng hơn.
- Cần quá thẳng hoặc ngửa ngược: dây rè, tạch khi gảy, nhất là ở các phím đầu và giữa cần, do dây chạm vào phím. Thường cần nới ty để cần võng nhẹ trở lại.
Ngoài ra, thời tiết thay đổi cũng có thể làm cần đàn đổi độ cong. Đàn đang chơi tốt vào mùa khô có thể bị rè hoặc cao dây hơn khi chuyển sang mùa nồm ẩm, nên đây là lúc bạn cần kiểm tra lại.
3. Dụng cụ cần chuẩn bị
- Cờ lê hoặc lục giác đúng cỡ của đầu ty cần. Kích thước khác nhau tùy từng dòng đàn, hãy chọn cỡ vừa khít để không làm tròn đầu ty.
- Capo để giữ dây ở phím số 1.
- Lá đo khe hở (feeler gauge) hoặc thước nhỏ để đo khoảng cách giữa dây và phím.
- Máy lên dây (tuner) để đưa đàn về đúng cao độ trước khi đo.
- Đèn sáng giúp bạn quan sát cần đàn rõ hơn.
4. Cách kiểm tra độ cong của cần đàn
- Lên dây đàn đúng chuẩn và đặt đàn ở tư thế ngang, như khi bạn đang chơi.
- Dùng capo kẹp ở phím số 1.
- Dùng tay ấn dây số 6 (dây to nhất) xuống tại phím gần nơi cần đàn nối vào thân, thường là phím 12 hoặc 14 tùy loại đàn.
- Nhìn vào khoảng hở giữa dây và đỉnh phím quanh phím số 7 hoặc số 8. Bạn có thể đo bằng lá đo khe hở.

Với đàn acoustic, mức tham khảo thường dùng là khoảng hở từ 0,2 đến 0,4 mm, tương đương khoảng hai đến bốn tờ giấy chồng lên nhau. Mỗi hãng có khuyến nghị riêng, nên nếu có tài liệu của nhà sản xuất thì ưu tiên theo đó.
- Khe hở lớn hơn mức tham khảo: cần quá võng, thường cần siết ty.
- Khe hở gần như không có hoặc dây chạm phím: cần quá thẳng hoặc ngửa ngược, thường cần nới ty.
5. Cách chỉnh ty cần đàn guitar từng bước
- Tìm vị trí đầu ty cần. Đầu ty nằm ở đầu đàn (sau nắp nhỏ) hoặc ở miệng lỗ thoát âm, như đã nói ở mục 1. Nếu không chắc, hãy xem hướng dẫn của hãng.
- Nới dây nhẹ nếu cần. Giảm bớt lực căng giúp vặn ty dễ hơn và bớt áp lực lên thanh ty.
- Chọn đúng chiều vặn. Trên đa số đàn, vặn cùng chiều kim đồng hồ sẽ siết ty và làm cần thẳng hơn. Vặn ngược chiều kim đồng hồ sẽ nới ty và làm cần võng hơn.
- Chỉ vặn một góc rất nhỏ. Mỗi lần chỉ nên vặn khoảng 1/8 đến 1/4 vòng. Vặn quá nhiều trong một lần là nguyên nhân phổ biến gây hỏng đàn.
- Lên dây lại và chờ cần ổn định. Cần đàn cần thời gian để phản ứng, hãy chờ ít nhất 15 đến 30 phút, tốt nhất là vài giờ hoặc để qua đêm nếu bạn vừa chỉnh nhiều.
- Đo lại và lặp lại nếu cần. Kiểm tra khe hở như ở mục 4. Nếu chưa đạt, lặp lại với một góc nhỏ khác.
6. Những lưu ý an toàn khi chỉnh ty cần
- Không dùng lực mạnh. Nếu vặn thấy nặng, kẹt hoặc nghe tiếng kêu lạ, hãy dừng lại ngay.
- Không vặn quá nhiều một lúc. Kiên nhẫn chỉnh từng chút luôn an toàn hơn.
- Dùng đúng dụng cụ. Cờ lê sai cỡ có thể làm tròn đầu ty và rất khó xử lý sau đó.
- Kiểm tra đàn có ty cần hay không. Không phải đàn nào cũng có ty chỉnh. Khi chọn đàn, bạn nên ưu tiên mẫu có ty chỉnh chống cong cần, ví dụ đàn guitar acoustic NA02 hoặc đàn guitar classic NC03 tại Nguyễn Ngọc Music.
- Biết khi nào nên nhờ thợ. Nếu ty quay không có lực cản, cần đàn có vết nứt, hoặc đàn mới mua mà đã bị cong nhiều, hãy mang đến cửa hàng hoặc thợ làm đàn.
7. Chỉnh ty cần xong mà đàn vẫn rè hoặc cao dây thì sao?
Cần đàn chỉ là một trong nhiều nguyên nhân. Nếu đã chỉnh đúng mà đàn vẫn không như ý, hãy kiểm tra:
- Dây đàn đã cũ: dây mòn, gỉ cũng gây rè và mất tiếng. Bạn có thể thay mới bằng dây đàn acoustic Alice AW436 cho đàn acoustic hoặc dây đàn classic Hannabach Pro Mix cho đàn classic.
- Độ cao của ngựa đàn và lược đàn: hai bộ phận này quyết định độ cao dây ở hai đầu cần, không thể chỉnh bằng ty cần.
- Phím đàn mòn hoặc cao thấp không đều: cần thợ xử lý chuyên sâu.
- Độ ẩm: bảo quản đàn trong bao, tránh để nơi quá ẩm hoặc quá khô và gần máy lạnh, nguồn nhiệt.
Câu hỏi thường gặp
Chỉnh ty cần có làm hỏng đàn không?
Nếu vặn nhẹ, đúng chiều và đúng dụng cụ thì không. Rủi ro đến từ việc dùng lực mạnh hoặc vặn quá nhiều trong một lần, có thể làm hỏng ren ty hoặc ảnh hưởng đến cần đàn.
Bao lâu nên kiểm tra ty cần một lần?
Bạn nên kiểm tra khi đổi sang bộ dây khác, khi thời tiết thay đổi rõ rệt hoặc khi thấy đàn bị rè, cao dây bất thường. Nếu đàn đang chơi tốt thì không cần chỉnh.
Chỉnh ty cần có hạ được độ cao dây không?
Chỉ một phần. Siết ty cần làm cần thẳng hơn và có thể giảm độ cao dây ở giữa cần. Nhưng độ cao dây ở hai đầu còn phụ thuộc vào lược đàn và ngựa đàn.
Lời kết
Chỉnh ty cần không khó nếu bạn làm đúng thứ tự: kiểm tra độ cong, vặn một góc nhỏ, lên dây lại, chờ cần ổn định rồi đo lại. Hãy kiên nhẫn và dừng lại ngay khi thấy bất thường. Nếu bạn cần tư vấn chọn đàn có ty chỉnh phù hợp hoặc nhờ kiểm tra đàn, bạn có thể nhắn Zalo cho Nguyễn Ngọc Music qua website.
