Chọn dây đàn tưởng đơn giản nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến cảm giác bấm, độ vang và tuổi thọ của cây đàn. Bài viết này hướng dẫn cách chọn dây đàn guitar đúng loại, đúng cỡ và biết khi nào cần thay, để bạn không mua nhầm dây hoặc làm hại đàn.
1. Dây acoustic và dây classic khác nhau thế nào?
Đây là điều đầu tiên cần phân biệt, vì hai loại dây này không dùng thay cho nhau được.
Dây acoustic (dây sắt)
Dây acoustic làm từ kim loại, thường là đồng thau (bronze) hoặc phosphor bronze. Dây cho âm sáng, vang và có lực căng lớn, dùng cho đàn acoustic và folk.

Dây classic (dây nylon)
Dây classic có ba dây treble (dây 1, 2, 3) bằng nylon và ba dây bass (dây 4, 5, 6) là lõi nylon quấn kim loại. Dây cho âm ấm, mềm, lực căng nhẹ hơn nên êm tay hơn, rất hợp với người mới tập đàn classic.

Lưu ý quan trọng: không lắp dây sắt lên đàn classic. Đàn classic được thiết kế cho lực căng của dây nylon, còn dây sắt căng hơn nhiều và có thể làm cong cần, bong ngựa đàn hoặc hư hại đàn. Ngược lại, dây nylon cũng không phù hợp với cấu tạo và âm thanh của đàn acoustic.
Chưa biết nên chọn acoustic hay classic? Hãy xem bài cách chọn guitar cho người mới của chúng tôi.
2. Cỡ dây (gauge) ảnh hưởng thế nào đến cảm giác chơi?
Với dây acoustic, cỡ dây được ghi bằng phần nghìn inch. Ví dụ bộ 11-52 nghĩa là dây 1 mảnh nhất có đường kính 0.011 inch và dây 6 dày nhất có đường kính 0.052 inch. Ba nhóm phổ biến gồm:
- Extra light (thường 10-47 hoặc 10-50): nhẹ tay, dễ bấm, phù hợp người mới. Đổi lại âm lượng và độ đầy hơi thấp hơn.
- Custom light (thường 11-52): cân bằng giữa độ dễ bấm và âm lượng, được nhiều người chơi lựa chọn.
- Light (thường 12-53): âm to và đầy hơn, nhưng căng tay hơn, hợp người đã quen tay hoặc cần âm lượng khi đệm hát.
Dây càng dày thì lực căng lên cần đàn càng lớn. Nếu đàn đang dùng một cỡ dây và bạn thấy ổn, hãy giữ nguyên cỡ đó. Khi đổi sang cỡ dày hơn, nên kiểm tra lại độ cong của cần, bạn có thể xem hướng dẫn chỉnh ty cần đàn guitar từng bước.
3. Dây phủ (coated) hay dây thường?
Dây thường có giá mềm và âm sáng, tươi khi mới thay, nhưng nhanh xỉn vì mồ hôi và bụi bẩn bám vào. Dây phủ có thêm một lớp phủ mỏng bảo vệ dây khỏi oxy hóa, nhờ đó thường giữ âm tốt lâu hơn, đổi lại giá cao hơn.

Ví dụ, dây Elixir 16027 Phosphor Bronze Nanoweb có lớp phủ Nanoweb. Theo mô tả của hãng, lớp phủ giúp dây hạn chế oxy hóa, tăng tuổi thọ, cho cảm giác mượt tay và giảm tiếng rít khi di chuyển ngón.
Cách chọn đơn giản: nếu bạn chơi thường xuyên, tay ra nhiều mồ hôi hoặc ngại thay dây, dây phủ là lựa chọn đáng cân nhắc. Nếu bạn mới tập và sẵn sàng thay dây thường xuyên, dây thường giá mềm là đủ. Dây phủ cũng không có nghĩa là không bao giờ phải thay.
4. Cách chọn dây classic: lực căng và dòng dây
Dây classic thường chia theo hai mức lực căng: normal (medium) nhẹ tay hơn, và hard (high) căng hơn, âm sáng và mạnh hơn nhưng nặng tay hơn. Người mới nên bắt đầu với mức normal. Mức hard hợp với người chơi lâu năm muốn âm lực hơn.

Ngoài lực căng, mỗi dòng dây cho chất âm khác nhau. Với người mới, Alice AC106 và Alice AC130 là lựa chọn phổ thông, giá dễ tiếp cận. Khi muốn nâng cấp chất âm, bạn có thể thử Savarez 510 hoặc Hannabach Pro Mix. Theo mô tả sản phẩm, Pro Mix phối nhiều chất liệu: dây 1 và 2 bằng nylon tinh khiết cho độ nét, dây 3 bằng carbon, dây 4, 5, 6 cho âm chắc và đầm.
5. Gợi ý dây đàn theo nhu cầu
- Đàn acoustic, người mới, cần dây giá mềm để thay thường xuyên: Alice AW432, Alice AW436.
- Đàn acoustic, muốn dây bền và mượt tay: Elixir 16027 Nanoweb.
- Đàn classic cho người mới: Alice AC106, Alice AC130.
- Đàn classic, muốn nâng cấp chất âm: Savarez 500CJ, Savarez 510, Hannabach Pro Mix.
6. Khi nào cần thay dây đàn guitar?
Không có mốc thời gian cố định, vì tuổi thọ dây phụ thuộc tần suất chơi, mồ hôi tay và môi trường (thời tiết nồm ẩm làm dây xuống cấp nhanh hơn). Bạn nên thay dây khi thấy:
- Âm thanh xỉn, mất độ sáng và độ vang.
- Đàn nhanh lệch tông, khó lên dây cho chuẩn.
- Dây đổi màu, có vết gỉ hoặc nhám khi trượt tay.
- Dây mòn ở các vị trí hay bấm, xơ hoặc sờn (với dây nylon và dây bass quấn).
Nếu chơi hằng ngày, nhiều người thay dây sau vài tháng. Nếu chơi ít hơn thì có thể lâu hơn, miễn là dây vẫn còn tốt. Đây chỉ là mức tham khảo, hãy dựa vào âm thanh và cảm giác thực tế.
7. Cách thay dây đàn guitar an toàn
- Chuẩn bị: bộ dây mới đúng loại, kìm cắt dây, máy chỉnh dây (tuner) và khăn mềm.
- Nới lỏng và tháo dây cũ: nới dây từ từ rồi tháo khỏi trục lên dây và ngựa đàn. Nếu chưa quen, bạn thay lần lượt từng dây để lực căng lên cần không thay đổi đột ngột.
- Vệ sinh đàn: nếu tháo cả bộ, hãy lau mặt phím và thân đàn bằng khăn mềm.
- Lắp dây mới: cố định đầu dây ở ngựa đàn đúng cách theo loại đàn (cắm chốt với acoustic, buộc dây với classic), rồi luồn dây lên trục.
- Quấn dây và lên dây: quấn dây quanh trục vài vòng gọn gàng, lên dây từ từ đến cao độ chuẩn rồi cắt phần dây thừa.
- Làm dây ổn định: dây mới sẽ giãn trong những ngày đầu, nhất là dây nylon, nên bạn cần lên dây đàn guitar lại nhiều lần cho đến khi giữ tông ổn định.

Sau khi thay dây, nếu đàn vẫn bị rè, hãy kiểm tra độ cong của cần đàn như trong bài hướng dẫn cách chỉnh ty cần đàn guitar.
8. Những sai lầm thường gặp khi chọn dây đàn
- Lắp dây sắt lên đàn classic: dễ hại đàn như đã nói ở mục 1.
- Chọn dây quá dày: đàn khó bấm, dễ chán, và tăng lực căng lên cần đàn.
- Để dây quá cũ: nhiều người tưởng đàn kém trong khi chỉ cần thay dây.
- Lên dây quá căng trong một lần: nên lên dây dần dần để tránh đứt dây.
- Không lau dây sau khi chơi: mồ hôi và bụi làm dây nhanh xỉn và gỉ.
Câu hỏi thường gặp
Nên thay cả bộ dây hay từng dây?
Các dây trên cùng một cây đàn mòn gần như cùng lúc, nên thay cả bộ giúp âm đều hơn. Nếu đứt một dây, bạn có thể thay tạm dây đó, nhưng âm sẽ khác so với các dây còn lại.
Dây mới lắp xong bị lệch tông nhanh, có sao không?
Đây là hiện tượng bình thường vì dây mới còn giãn, nhất là dây nylon. Bạn chỉ cần lên dây lại vài lần trong những ngày đầu.
Dây phủ có đáng tiền không?
Nếu bạn chơi thường xuyên hoặc ngại thay dây thì thường là đáng. Nếu chơi ít hoặc mới tập, dây thường giá mềm vẫn dùng tốt.
Người mới nên chọn dây gì?
Với đàn acoustic, hãy chọn cỡ dây nhẹ (extra light hoặc custom light). Với đàn classic, hãy chọn dây lực căng normal. Bạn chưa cần quá chú trọng thương hiệu khi mới bắt đầu.
Lời kết
Nắm vững cách chọn dây đàn guitar nghĩa là chọn đúng loại dây cho đàn, đúng cỡ cho tay và thay dây kịp thời. Nếu bạn chưa chắc nên dùng dây nào cho cây đàn của mình, hãy nhắn Zalo cho Nguyễn Ngọc Music qua website để được tư vấn.
