Đàn lệch tông là chuyện của mọi người chơi guitar, nhất là người mới. Một cây đàn lên dây sai sẽ nghe khó chịu dù bạn chơi đúng hợp âm. Bài viết này hướng dẫn cách lên dây đàn guitar bằng tuner từng bước, kèm thứ tự dây chuẩn và một cách lên dây bằng tai để dùng khi không có tuner.
1. Dây đàn guitar chuẩn là gì?
Cây guitar có 6 dây. Dây 1 là dây mảnh nhất (thấp nhất khi bạn cầm đàn), dây 6 là dây dày nhất. Lên dây chuẩn (standard tuning) từ dây 6 đến dây 1 như sau:
- Dây 6: Mi (E2)
- Dây 5: La (A2)
- Dây 4: Rê (D3)
- Dây 3: Sol (G3)
- Dây 2: Si (B3)
- Dây 1: Mi (E4)
Bạn có thể nhớ theo thứ tự Mi – La – Rê – Sol – Si – Mi khi đếm từ dây dày nhất đến dây mảnh nhất. Đàn acoustic và đàn classic dùng chung cách lên dây này, chỉ khác loại dây (dây sắt hoặc dây nylon). Nếu bạn chưa phân biệt được hai loại, hãy xem bài cách chọn dây đàn guitar.
2. Có những loại tuner nào?
Tuner là thiết bị hoặc ứng dụng nghe cao độ của dây rồi cho bạn biết dây đang thấp, cao hay đã chuẩn. Ba dạng phổ biến gồm:
- Tuner kẹp đầu đàn (clip-on): kẹp vào đầu đàn và cảm nhận rung động của đàn, nên vẫn dùng được ở nơi hơi ồn. Đây là lựa chọn tiện nhất cho người mới.
- Ứng dụng tuner trên điện thoại: dùng micro để nghe âm thanh, nên cần chỗ yên tĩnh. Miễn phí và đủ dùng khi mới tập.
- Tuner tích hợp sẵn trên đàn: một số bộ EQ gắn trong đàn có sẵn tuner để lên dây ngay trên thân đàn.

Nếu đàn của bạn có EQ, hãy kiểm tra xem EQ có tuner không. Ví dụ, EQ Fishman Presys II có bộ chỉnh dây chromatic tích hợp màn hình LED, EQ B-Band T35 và EQ MET B12 cũng tích hợp tuner theo mô tả của từng sản phẩm.
3. Cách lên dây đàn guitar bằng tuner từng bước
- Bật tuner và chọn chế độ: chọn chế độ guitar hoặc chromatic. Nếu tuner có chỉnh tần số chuẩn, hãy để ở 440 Hz.
- Gảy dây buông: bắt đầu từ dây 6 (dây dày nhất), gảy một dây duy nhất và để âm vang rõ, không bấm phím nào.
- Đọc tuner: tuner sẽ hiện tên nốt và cho biết dây đang thấp hay cao hơn chuẩn.
- Vặn khóa đàn từ từ: nếu dây thấp, vặn khóa để dây căng hơn. Nếu dây cao, hãy nới dây xuống thấp hơn chuẩn một chút rồi vặn lên lại cho đúng nốt. Lên dây từ thấp lên giúp dây giữ tông ổn định hơn.
- Dừng khi tuner báo chuẩn: khi kim hoặc đèn của tuner báo đúng nốt thì dừng, không vặn thêm.
- Làm lần lượt các dây còn lại: đi theo thứ tự dây 5, 4, 3, 2, 1.
- Kiểm tra lại một vòng: mỗi dây được chỉnh sẽ làm lực căng trên cần đàn thay đổi một chút, nên các dây đã chuẩn có thể lệch nhẹ. Hãy đi lại từ dây 6 đến dây 1 cho đến khi tất cả đều chuẩn.
Lưu ý: vặn khóa nhẹ nhàng và quan sát tuner liên tục. Lên dây quá cao có thể làm đứt dây, đặc biệt là các dây mảnh như dây 1 và dây 2.
4. Cách lên dây đàn guitar bằng tai (khi không có tuner)
Cách này hơi khó với người mới, nhưng hữu ích khi bạn không có tuner. Bạn cần một dây làm chuẩn, thường là dây 6 hoặc dây 5 đã được lên đúng bằng tuner hoặc ứng dụng, sau đó dò các dây còn lại theo nguyên tắc: nốt bấm ở một phím của dây trên phải có cùng cao độ với dây buông kế tiếp.
- Bấm dây 6 ở phím 5, âm phải giống dây 5 buông.
- Bấm dây 5 ở phím 5, âm phải giống dây 4 buông.
- Bấm dây 4 ở phím 5, âm phải giống dây 3 buông.
- Bấm dây 3 ở phím 4, âm phải giống dây 2 buông.
- Bấm dây 2 ở phím 5, âm phải giống dây 1 buông.

Khi nghe hai âm cùng vang, nếu thấy âm bị “chao” (nhịp nhấp nhô) thì dây chưa chuẩn. Chỉnh dần cho đến khi tiếng chao biến mất. Sau khi lên dây bằng tai, bạn nên đối chiếu lại bằng tuner nếu có.
5. Vì sao đàn nhanh lệch tông?
- Dây mới thay: dây mới còn giãn nên lệch tông trong những ngày đầu, nhất là dây nylon. Bạn chỉ cần lên dây lại nhiều lần. Xem thêm bài cách chọn dây đàn guitar để biết cách thay dây.
- Dây đã cũ: dây xỉn, gỉ hoặc mòn khó giữ tông và cho âm thanh kém.
- Thay đổi thời tiết: nhiệt độ và độ ẩm thay đổi có thể làm dây và cần đàn co giãn, khiến đàn lệch tông.
- Khóa đàn lỏng hoặc dây quấn chưa chắc: dây quấn lỏng ở trục lên dây sẽ bị tuột dần.
Nếu các dây buông đã chuẩn nhưng khi bấm lên các phím cao vẫn nghe lệch hoặc đàn bị rè, cần đàn có thể đang cong. Hãy xem hướng dẫn cách chỉnh ty cần đàn guitar để kiểm tra.
6. Những sai lầm thường gặp khi lên dây
- Vặn quá nhanh hoặc vượt nốt: dễ làm đứt dây, nhất là dây mảnh.
- Chỉ lên dây một vòng: sau khi chỉnh các dây khác, dây đầu có thể lệch lại, nên cần kiểm tra lần hai.
- Dùng tuner ứng dụng ở nơi ồn: micro nghe nhầm tạp âm, khiến tuner báo sai.
- Gảy nhiều dây cùng lúc: tuner chỉ nghe chính xác khi bạn gảy từng dây một.
- Không lên dây trước mỗi buổi chơi: chỉ cần vài phút nhưng giúp bạn luyện tai và chơi hay hơn.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì nên lên dây đàn một lần?
Bạn nên kiểm tra tông đàn trước mỗi lần chơi. Đàn mới thay dây thường cần lên dây lại nhiều lần trong vài ngày đầu.
Dùng ứng dụng trên điện thoại có chính xác không?
Ứng dụng đủ dùng cho người mới nếu bạn ở nơi yên tĩnh. Khi chơi ở nơi ồn, tuner kẹp đầu đàn thường cho kết quả ổn định hơn vì cảm nhận rung động của đàn.
Đàn classic có lên dây giống đàn acoustic không?
Có. Cả hai đều dùng lên dây chuẩn Mi – La – Rê – Sol – Si – Mi. Dây nylon của đàn classic giãn nhiều hơn dây sắt nên cần lên dây lại thường xuyên hơn sau khi thay dây.
Lên dây xong đàn vẫn nghe lạ, nguyên nhân là gì?
Nguyên nhân thường gặp là dây đã cũ, dây quấn chưa chắc ở trục hoặc cần đàn bị cong. Hãy thử thay dây mới, kiểm tra các điểm quấn dây, rồi kiểm tra cần đàn nếu vẫn lệch.
Lời kết
Nắm vững cách lên dây đàn guitar là kỹ năng đầu tiên mà mỗi người chơi nên học. Chỉ cần một chiếc tuner và vài phút kiên nhẫn, bạn sẽ có một cây đàn giữ tông tốt và nghe hay hơn. Nếu cần tư vấn chọn đàn, dây hoặc phụ kiện phù hợp, bạn có thể nhắn Zalo cho Nguyễn Ngọc Music qua website.
